En sık görülen metabolik kemik hastalığı olan osteoporozla ilgili Özel Buhara Tıp Merkezi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Alpaslan Cevdet Ataç uyarılarda bulundu.
Ömer AKARSU
ALBAYRAK
11.01.2012
Düşük kemik kütlesi ve kemik mikro yapısının bozulması sonucu kemik kırılganlığının ve kırık olasılığının artması ile karakterize bir iskelet sistemi sorunu olan ve 50 yaşın üzerinde her üç kadından birinde, 50 yaş üzerinde 5 erkekten birinde görülen osteoporozla ilgili Özel Buhara Tıp Merkezi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Alpaslan Cevdet Ataç vatandaşlara uyarılarda bulundu.
Osteoporozun genellikle kendini hissettirmeden ilerlediğini, çoğu zaman kırıklarla birlikte fark edildiğini belirten Op. Dr. Alpaslan Cevdet Ataç, “Osteoporoz; kemiklerin zayıflamasına ve kırılmaya yatkın hale gelmesine yol açan bir hastalıktır. Bu hastalıkta kemiklerin hem yoğunluğu azalmış, hem de kalitesi bozulmuştur. Kemik kaybının sessizce ve giderek ilerlediği osteoporoz hastalığı çoğu kez kırıklar oluşmadan farkına varılmadan ilerlemektedir. Dünyada en yaygın görülen bir iskelet sistemi hastalığı olan osteoporoz özellikle menopozdan sonra kadınlarda görülmekle birlikte erkeklerde, çocuklarda, ileri yaşta ise her iki cinste de görülebilmektedir.”dedi.
KALÇA KIRIKLARINA DİKKAT!
Osteoporozda kırıklar en sık omurga, el bileği, kalça ve üst kol kemiğinde omuza yakın bölgelerde görüldüğünü aktaran Ataç, “ Kırıklar hafif bir düşme veya çarpmadan sonra oluşabilmektedir. Osteoporoz hastalarında ortaya çıkan boy kısalması da hastalığın tanımlanmasında önemli bir ipucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun nedeni omurlardaki çökme kırıklarıdır. Hastalarda gençliklerindeki boy uzunluğundan 10-15 cm.den fazla kısalmalar oluşabilmektedir. Omurlarda osteoporoza ait kırıklar oluştuğunda hastalar şiddetli sırt ağrılarından yakınmaktadırlar. Zamanla bu kırıkların sayısı arttıkça osteoporozlu kişilerin boy uzunluklarında ciddi oranda kısalmalar hatta sırtta kamburluk oluşmaktadır. En ciddi osteoporotik kırık kalça kırığı olup, daha ileri yaştaki kişilerde görülmekte olup, yaşamı ciddi şekilde tehdit etmektedir. Osteoporoz hastalığında sırt ağrıları, duruş bozuklukları, düşme riskinde artış, oluşan kırıklar ile hastaların yaşam kaliteleri ve yaşam süreleri de olumsuz yönde etkilenmekte ve önemli sağlık harcamalarını gerekli kılmaktadır.” diye konuştu.
Osteoporozun oluşumunda birçok hastalıkta olduğu gibi genetik yatkınlığın önemli olduğunun altını çizen Op. Dr. Ataç osteoporozun oluşumuyla ilgili şu bilgileri verdi: “Hormonal etkenler, kemik sağlığı açısından uygun olmayan beslenme tarzı, olumsuz yaşam koşulları, fiziksel aktivite ve egzersiz eksikliği, kemik sağlığını olumsuz etkileyen çeşitli hastalıklar ile kullanılan ilaçlar gibi etkenler de hastalığın ortaya çıkmasında önem taşımaktadır.
OSTEOPOROZ OLUŞUMU İLE İLİŞKİLİ BELLİ BAŞLI RİSK FAKTÖRLERİ
Yaş ilerledikçe osteoporoz riski artmaktadır, özellikle kadınlarda 65 yaş üzerinde ve erkeklerde 70 yaş üzerinde, 40 yaştan sonra travma olmaksızın veya çok ufak travma ile geçirilmiş kırık öyküsü, kadınlarda düşük östrojen, erkeklerde düşük testosteron düzeyleri, kadın ve erkeklerde düşük vücut ağırlığı, sigara içiyor olmak veya geçmişte sigara içme öyküsü, boy uzunluğunda azalma, birinci derece yakınında osteoporoz ve/veya kırık öyküsü, bazı hastalıkların bulunması, bazı ilaçların sürekli kullanımı
Osteoporoz ile ilişkili olan hastalıkları şöyle sıralaya biliriz; Çölyak hastalığı, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, astım bronşiale, hiperparatiroidi,hipertiroidi, inflamatuvar barsak hastalığı, böbrek taşı hastalığı, romatoid artrit, hastalığı ve kanser.
Osteoporoz ile ilişkili kemiğe olumsuz etkisi olan ilaçları da şöyle sıralayabiliriz;
Epilepsi ilaçları, meme kanseri için kullanılan bazı ilaçlar, kortizon, proton pompa inhibitörleri, selektif seratonin geri alım inhibitörleri, tiroid hormon tedavisi, lityum
metotrexat, antiasitler.”
OSTEOPOROZ RİSK TESTİNE BAKIN
“Hastalığa ait risk faktörleri ile birlikte kemik yoğunluk ölçümlerinin birlikte değerlendirilmesi ile yapılmaktadır. Osteoporoz hastalığına ait risk faktörlerini değiştirilemeyen ve değiştirilebilen risk faktörleri olarak iki grupta ele alabiliriz. Osteoporozun ve buna bağlı kırıkların önlenmesinde özellikle değiştirilebilen risk faktörlerinin göz önüne alınarak düzeltilmesi önem taşımaktadır.” diyen Ataç değiştirilemeyen ve değiştirilebilen risk faktörlerini şöyle sıraladı:
“Yaş, kadın cinsiyet, aile öyküsü, daha önceki kırık öyküsü, ırk, etnik köken, menopoz, histerektomi, uzun süreli glukokortikoid tedavi, romatoid artrit, erkekte ve primer/sekonder hipogonadizm değiştirilemeyen risk faktörleridir. Değiştirilebilen risk faktörlerini ise şöyle sıralayabiliriz; Alkol, sigara, düşük vücut kütle indeksi, beslenme sorunları, vitamin d yetersizliği, yetersiz egzersiz, diyet ile düşük kalsiyum alımı ve sık düşmeler.
Uluslararası Osteoporoz Vakfı tarafından hazırlanan Osteoporoz Risk Testi’nde sorulan; Anne veya babanızda basit bir zorlanma veya hafif bir düşme sonrasında kalça kırığı oldu mu? Sizde basit bir zorlanma veya hafif bir düşme sonrasında kalça kırığı oldu mu? Üç aydan uzun bir süre kortizon içeren ilaç kullandınız mı? Boyunuzda 3 santimetreden fazla kısalma oldu mu? Fazla miktarda alkol tüketiyor musunuz? Günde 20' den fazla sigara içiyor musunuz? Sık olarak diare-ishal sorununuz oluyor mu? (Çölyak veya Crohn hastası mısınız ?)Kadınlar için; Menopoza 45 yaşından önce mi girdiniz? Regl düzeniniz 12 ay süre ile aksadı, kesintiye uğradı mı? Erkekler için; Testosteron seviyesinde azalmaya bağlı impotans veya libido kaybınız oldu mu? Sorularını ‘Evet’ olarak cevaplandırdığınızda bir hekime başvurmanız gerektiğini asla unutmayın.”
Osteoporoz’un tedavisi ve engellenmesi için yapılması gerekenler hakkında da bilgiler veren Op. Dr. Ataç konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Osteoporozda medikal tedavi yaklaşımları ile kırıkların önlenmesi, kemik mineral yoğunluğunun arttırılması, hastalığa bağlı belirtilerin iyileştirilmesi ve hastanın yaşam kalitesinin arttırılması hedeflenmektedir. Kemik yoğunluk ölçüm sonuçları kişisel risk faktörleri ile birlikte değerlendirilerek ilaç tedavisi konusunda hekim tarafından karar verilmektedir.
TEDAVİNİN ETKİNLİĞİ VE TEDAVİYE UYUM
Osteoporoz tedavisi uzun süreli bir tedavidir. Ayrıca her bir ilaç yukarıda anlatıldığı gibi oldukça farklı yollarla ve aralıklarda kullanılmaktadır. İlaçtan beklenen yararın sağlanabilmesi için önerildiği şekilde ve sürede alınması önemlidir. Bunun yanında özellikle yeterli kalsiyum ve D vitamini alınması için beslenme, güneş ışığından yararlanma, düzenli egzersiz ve düşmelerden korunma da tedavi planı içinde mutlaka yer alması gereken unsurlardır. Tedavi etkinliliğinin saptanması düzenli olarak yapılan kemik yoğunluk ölçümleri ile grafilerle yapılan kırık takipleri ile (omurga kırığı açısından) olmaktadır. Ayrıca aralıklı kan ve idrar tahlilleri ile de tedaviye uyum ve kemik metabolizmasının durumu izlenmektedir. Osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçları şöyle sıralayabiliriz: Selektif östrojen reseptör modülatörü (raloksifen), bifosfonatlar, etidronat, alendronat, risedronat, ibandronat, zoledronik asit, kalsitonin, stronsiyum ranelat, parathormon kullanılmaktadır.
OSTEOPOROZDA EGZERSİZİN ÖNEMİ
Kemik olası yüklenmelere maruz kalırken kronik ve mekanik yüklenmelere adapte olabilmek için belirli bir güç gösterir. İskeletin temel fonksiyonu, vücudun maruz kaldığı yer çekimi kuvvetleri ve kas kasılmalarına karşı koyarak organizmayı korumaktır. Kemik, bu beceri ve gücü koruyabilmek için yapısal (kemik kitlesi, kemiğin makro ve mikro mimarisi) ve materyal (mineraller, kollajen çapraz bağlar, mikro hasar) özelliklerini fonksiyonel hale getirerek kütlesindeki değişiklikleri adapte eder. Bu adaptif kombinasyon daha dayanıklı kemik oluşumuna neden olur. Osteoporoz tedavisinde; germe, denge, yüksek güçlü ve kuvvetlendirme egzersizleriyle birlikte vücut ağırlığı ile yapılan aerobik egzersizler önemlidir.
DÜŞMELER VE DÜŞMELERİN ÖNLENMESİ
Özellikle ileri yaşlardaki görme problemleri, denge bozuklukları, unutkanlık, uzun süre hareketsiz kalmak, uyku için kullanılan ilaçlar, düşmelerin artmasına, dolayısı ile kırık oluşmasına yol açabilen en sık karşılaşılan sorunlardır.
Düşmeleri önlemek, en azından düşme sayısını azaltmak için; düzenli egzersiz, kullanılan ilaçların doktorla beraber gözden geçirilmesi, göz muayenesi, evin daha güvenli olması için önlemler alınması gerekmektedir. Şöyle ki; düşmeleri azaltmanın en önemli yollarında birisi, düzenli egzersiz yapmaktır. Egzersiz, sizi daha güçlü kılar, kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlar. Tai Chi gibi denge ve koordinasyonu geliştiren egzersizler, en yararlı olanlardır. Egzersiz yapmayı engelleyici faktörler yoksa, doktorunuzla görüşerek sizin için en uygun egzersiz programını oluşturun.
Yaş ilerledikçe, kullanılan ilaçların vücuttaki etkileri değişebilir. Bazı ilaçlar, ya da bazı ilaçların birlikte alınması, baş dönmesine ve uyku haline yol açabilir. Bu durum da düşmelere neden olabilir. Zaman zaman doktorunuzla ilaçlarınızı gözden geçiriniz.
Yılda en az bir kez göz hekimi tarafından gözlerin kontrolden geçmesi gerekmektedir. Glokom ya da katarakt gibi görmeyi azaltan sorunlar olabilir veya gözlük numarası yanlış olabilir. Zayıf görüş, düşmeye eğilimi arttırır. Bunlara dikkat edilmelidir.”
