710. KURULUŞ YILDÖNÜMÜNDE OSMANLI DEVLETİ’NİN KURULUŞU MESELESİ

Melek Sarı Güven

          Onüçüncü yüzyılın sonlarında bir uç beyliği olarak Anadolu’nun kuzeybatı sınırlarında tarih sahnesine çıkan Osmanlı Beyliği, yüzyıllarca ayakta kalmış bir imparatorluğa dönüşmüştür. Dünya tarihinde en güçlü imparatorluklardan biri olmuş ve geniş bir coğrafyada hâkimiyetini sürdürerek, kurduğu uzun ömürlü devletle Osmanlının mükemmeliyetini göstermiştir. Bu sebepledir ki küçük bir beyliğin nasıl olup da büyük bir imparatorluğa dönüştüğü bugüne dek bir araştırma konusu olma özelliğini korumuştur.

   Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu meselesini çözmeye çalışanlar öncelikle Fuat Köprülü ve Paul Wittek olmuştur. Bu uzmanlar, erken tarihli kaynakları incelemiş ve bunun sonucunda Osmanlı Devleti’nin nüfus, devlet geleneği ve kültür bakımından Türk-Selçuklu kökenine dayandığı görüşünü öne sürmüşlerdir. Fakat Köprülü; Osmanlı toplumunun kabilevi bir yapısı olduğunu öne sürerken, Wittek Osmanlı’nın kendine özgü bir sınır boyu kültürüne sahip askeri bir uç birliği olduğu görüşünü savunmuştur. Bu iki uzman arasındaki Osmanlı toplumunun yapı meselesi sorunu çözülememiş, her iki uzman da kendi öne sürdüğü fikir çerçevesinde çalışmalarına devam etmiştir. Her ne kadar birçok önemli nokta izah edilmiş olsa da, bu topluluğun nasıl siyasi bir oluşum haline geldiği konusu yeterince açıklanamamıştır. Ancak bu konuyla ilgili olarak Türkiye’de ve dünyada Köprülü’nün Türk-İslam unsurlarını temel alan tarihsel süreklilik tezi ile Wittek’in gaza tezi birlikte anılmış ve 1980 yılına gelene kadar bu iki tez belirli bir çizgide geçerliliğini sürdürmüştür.

   Fuat Köprülü ve Paul Wittek’in öğrencileri olan Halil İnalcık, V.L. Menage, Colin Imber, R.P. Lindner, Ahmet Yaşar Ocak ve Cemal Kafadar gibi tarihçiler bu konuda araştırma yapmaya devam eden isimlerdendir. Halil İnalcık, 1980’de yaptığı bir çalışmasında, Köprülü-Wittek tezini reddetmemekle birlikte bu konuda başka bir boyutu ele almıştır. İnalcık’a göre, onüçüncü yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’da yaşanan yoğun nüfus hareketleri Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda en önemli rolü oynamıştır. İnalcık, Osmanlı beylerinin bu hareketli insan unsuruna dayanarak, nasıl bir devlet kurduklarını izah eder. Daha sonraki yıllarda R.P. Lindner, yaptığı çalışmalarla mevcut çalışmalara karşı bir tutum geliştirerek konuya farklı bir yorum getirir. Ancak, 1995 yılında bu konuyu tekrar ele alan tarihçi Cemal Kafadar, bu yüzyıllık tartışmanın topluca bir değerlendirmesini yapmış, temel kaynaklardan hareketle bu kuruluş sürecini tekrar inşa etme yoluna gitmiştir.

 Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu gibi çok boyutlu bir meseleyi çözmek artık sadece geleneksel tarihçilik çerçevesinde yapılacak bir araştırma olmaktan çıkmıştır. Bu meseleyi anlayabilmek için tarihi destekleyen iktisat, coğrafya, antropoloji gibi bilim dallarından yararlanmak ve bu araştırmaları saha çalışmalarıyla da destekleyerek daha derin çalışmalara yönelmek gerekmektedir.